بهزاد نبوي در زماني كه نظام نوپاي جمهوري اسلامي با جنگي ناخواسته و تحميلي روبه‌رو شد نقشي كليدي در دولت و به‌ويژه در حوزه‌ي مسايل اقتصادي به عهده داشت، از اين رو با تنگناهاي اقتصادي پيش آمده براي جمهوري اسلامي به‌ويژه در اواخر دوران دفاع مقدس آشنايي كامل دارد.

مسائل جنگ را اين بار با وي در ميان گذاشته‌ايم تا شايد زواياي متفاوت‌تري از دوران دفاع مقدس روشن شود.

بهزاد نبوي وزير صنايع سنگين و معاون لجستيك ستاد فرماندهي كل قواي دوران دفاع مقدس در گفت‌وگوبا با خبرنگار خبرگزاري دانشجويان ايران(ايسنا)، به تشريح ديدگاههاي خود در اين زمينه پرداخت.

بهزاد نبوي درباره‌ي ادامه ي جنگ پس از فتح خرمشهر و نظر امام در اين باره گفت: البته من آن زمان نظر امام(ره) را نمي‌دانستم و ظاهرا تعداد محدود و معدودي اين نظر را شنيده بودند كه در آن زمان بازگو هم نشد و شايد خيلي هم بازگويي آن مفيد نبود، بالطبع نمي‌دانم چرا امام(ره) نظرشان بر توقف جنگ بود.

وي افزود: اما تاجايي كه مطلع شده‌ام نظر امام(ره) خاتمه‌ي جنگ بود نه صرفا عدم ورود به خاك عراق، چرا كه ما به هدف خود يعني بيرون كردن متجاوز از خاك كشور تقريبا پس از فتح خرمشهر رسيديم.متاسفانه بر اثر فضاي كاذبي كه پس از فتح خرمشهر ايجاد شده بود، برخي مسوولان تمايلي به پذيرش آتش بس نداشتند.

وي درباره‌ي اين كه «آيا به جز اين نظر حضرت امام، نظر ديگري در خصوص ادامه دادن و يا پايان جنگ پس از فتح خرمشهر وجود داشت؟» گفت: بعد از پيروزي‌هاي پياپي ما از شكست حصر آبادان تا فتح خرمشهر حالتي در عموم ايجاد كرده بود كه گويي مي‌توانيم به هر هدفي كه مي‌خواهيم در جنگ برسيم. اين تصور در ميان برخي فرماندهان نظامي ما بيشتر بود و كم كم اين بحث مطرح شد كه با وجود صدام، امكان برقراري شرايط مناسب براي صلح نخواهيم داشت و به تدريج بحث "جنگ جنگ تا سقوط صدام" مطرح شد و استراتژي‌هاي نظامي ما هم همگي بر اساس اين شعارها تدارك شد.

نبوي خاطرنشان كرد: در اين شرايط، برخي دولت‌هاي به ظاهر بي طرف در جنگ حمايت علني از عراق را آغاز و ارسال سلاح‌هاي پيشرفته را به آن كشور شروع كردند، به طوري كه در عمليات رمضان معلوم شد كه روس‌ها تجهيزات جديد از جمله تانك تي – 72 را به عراق داده‌اند و گفته مي شد كه كارشناسان آرايش نظامي عراق را به عهده گرفته‌اند و اين امر باعث شد كه ما در اين عمليات به اهداف خود نرسيم.

عضو شوراي مركزي سازمان مجاهدين انقلاب اسلامي درباره‌ي ميزان تاثير تنش هاي ايجاد شده در سطح حاكميت در جنگ گفت: تا قبل از شكست حصر آبادان اصلي‌ترين اختلاف بين دولت بني‌صدر و طرفداران امام(ره) بود و هم‌چنين وقوع ترورهاي منافقين كه گفته مي‌شود تاثير زيادي در جنگ داشته است، اما به نظر من اين حوادث برعكس روحيه رزمندگان را تقويت كرد. به عنوان مثال شكست حصر آبادان قرار بود 9 شهريور انجام شود كه به دليل شهادت عزيزان رجايي و باهنر به عقب افتاد، ولي در مهرماه با قوت و قدرت بيشتري انجام شد و اولين پيروزي ما محسوب مي‌شد، به عبارتي مي‌توان گفت كه در اوج بحران‌هاي داخلي و اختلافات و ترورها وضع ما در جبهه خوب بود.

وي افزود: جناح بندي‌هاي بعدي كه از سال 61 عمدتا در زمينه مسايل اقتصادي ايدئولوژيك پيش آمد ، تاثيري تعيين‌كننده در شرايط جبهه نداشت، البته برخي گروه‌ها همان موقع به توقف جنگ معتقد بودند كه ديدگاه‌هايشان برد و تاثير چنداني در جبهه‌ها ‌نداشت.

نبوي درباره ي نظر جناح‌هاي سياسي نسبت به مديريت جنگ گفت: واقعيت اين است كه تا پايان جنگ هيچ كدام از جناح‌ها به مديريت جنگ نقد نمي‌كردند يا اگر نقدي داشتند، آن را رسما و علنا نمي‌گفتند. به عنوان مثال ما در درون دولت بعد از عمليات خيبر در مورد ادامه جنگ نقد داشتيم، ولي مواضع بسياري از مسوولان تابع وضعيت رزمندگان در جبهه‌ها بود، به محض بروز يك شكست ديدگاه‌ها محافظه كارانه مي‌شد و با يكي دو پيروزي به دنبال اهداف بلند پروازانه مي رفتيم. تا قبل از شكست حصرآبادان كه عراق پيشرفت‌هاي پياپي داشت، ديدگاه‌ها محافظه‌كارانه بود؛ مثلا در جلسه هيات دولت درشب حمله هوايي عراق به تهران درمحل ستاد مشترك ارتش كه با حضور شهيد بهشتي ، رهبري كنوني و آقاي هاشمي برگزار شد، تندترين نظر در مورد جنگ،‌ ادامه دفاع تا بيرون راندن متجاوز بود. در آن نشست برخي ديدگاهشان اين بود كه جنگ را به دليل عدم آمادگي ارتش و نبود امكان دفاعي فورا متوقف و آتش‌بس برقرار كنيم كه با مخالفت برخي از اعضاي دولت از جمله شهيد رجايي مورد تاييد واقع نشد. آن روز از بحث‌هاي طولاني بالاخره شعار ادامه‌ي جنگ تا خروج متجاوز از خاك ايران، به عنوان راديكال‌ترين شعار پذيرفته شد.

وي خاطرنشان كرد: بعد از شكست حصر آبادان و پيروزي‌هاي پياپي منتهي به فتح خرمشهر ورق برگشت و تحت تاثير چند پيروزي فكر مي‌كرديم تصرف بصره و العماره نظير فتح خرمشهراست. تصور ناشي از اين پيروزي‌ها و همين ارزيابي‌هاي مقطعي ‌مانع از پذيرش آتش‌بس بعد از فتح خرمشهر شد؛ اما پس از آن شرايط جهاني عوض شد و با موانع سخت برخورد كرديم و ديگر پيروزي‌هاي چشمگيري به دست نيامد.

نبوي خاطرنشان كرد: بعد از عمليات رمضان و چند عمليات ديگر كم كم فرماندهان نظامي و مسوولان كشور به اين نتيجه رسيدند كه نمي توانند به اين سادگي به اهداف بعدي برسند، از اين به بعد كار دشوار شد و شنيدم كه به امام(ره) رجوع كرده بودند كه آتش‌بس را بپذيريم و امام(ره) اعتقاد داشتند كه پذيرش آتش بس در آن شرايط نشانه‌ي ضعف خواهد بود.اين فرمايش امام(ره) استراتژي جنگي ما را به تلاش براي به دست آوردن يك پيروزي بزرگ براي پذيرش آتش‌بس تبديل كرد. طرح‌هاي جنگي و عمليات يك به يك با اين هدف به مرحله‌ي اجرا در آمد پيروزي بزرگي به دست نيامد. شايد مي‌شد از عمليات فاو چنين استفاده‌اي كرد كه به هر دليل نشد.

عضو شوراي مركزي سازمان مجاهدين انقلاب اسلامي تصريح كرد: عمليات فاو يك پيروزي تاكتيكي مهم بود، اما به لحاظ استراتژيك و نظامي يك پيروزي چشمگير محسوب نمي‌شد. تصرف فاو به عنوان يك تاكتيك غافلگيركننده قابل تحسين بود، اما در حد يك پيروزي بزرگ كه بتواند پايان بخش جنگ باشد نبود.

وي درباره‌ي پشتيباني جنگ و اداره‌ي مالي آن گفت: تا اواخر سال 64 وضع اقتصادي كشور تقريبا قابل قبول بود جنگ هم چندان پرهزينه نشده بود چراكه اولا امكانات و تجهيزات و تسليحاتي ازقبل داشتيم وثانيا طرح‌هاي خيلي بزرگ و پرهزينه هم مطرح نبود، ما هر سال يك عمليات بزرگ انجام مي‌داديم و تدارك در اين حد مشكلي نداشت.

وي افزود: از اواخر سال 64 قيمت نفت به شدت كاهش يافت.علاوه بر كاهش قيمت نفت به دليل جنگ نفت‌كشها و حملات عراق به لوله‌ها و پايانه‌هاي نفتي با كاهش صدور نفت هم مواجه شده بوديم؛ مجموعه‌ي اين عوامل سبب سقوط درآمد نفتي كشور از عدد 20 ميليارد دلار در سال‌هاي اول جنگ به كمتر از 7 ميليارد دلار در سال‌هاي 65 ، 66 و 67 شد البته دولت وقت با اتخاذ استراتژي شرايط نوين اقتصادي كه از آغاز سال 65 تنظيم كرده بود، توانست با همان مقدار بسيار محدود درآمد نفتي، بودجه نظامي را تغيير ندهد و سالانه حدود سه ميليارد دلار به بخش دفاع مي‌داد و از حدود 4 ميليارد دلار باقيمانده سه ميليارد صرف كالاهاي اساسي و حساس و يك ميليارد دلار براي كل نياز‌هاي ديگر كشور هزينه‌مي‌شد. بديهي است كه اين سياست توزيع در آمد نفتي به كل اقتصاد آسيب‌هاي جدي وارد مي‌كرد،اما تامين هزينه‌هاي جنگ و حداقل نيازهاي ضروري مردم دچار مشكل نمي‌شد.

نبوي تصريح كرد: البته بودجه‌ جنگي فوق، تكافوي طرح‌هاي بزرگي را كه گاهي مطرح مي‌شد، نمي‌كرد؛ طرح‌هاي بزرگي كه فهرست اقلام مورد نيازش اخيرا در نامه‌ تازه منتشر شده امام (ره)ديده مي‌شود.لازم به ذكر است كه تامين نياز چنين طرح‌هايي ،حتي درشرايط مساعد اوايل جنگ هم امكان پذير به نظر نمي‌رسيد.

وي درباره‌ي نقش تنگناهاي اقتصادي و مالي در قبول قطعنامه گفت: مشكل مالي براي قبول قطعنامه قطعا مشكل اصلي نبود، البته همانطور كه عرض شد فشار زيادي روي اقتصاد كشور بود و در سه سال پاياني جنگ نابساماني‌ها تشديد شده بود، ولي جنگ، اداره و كالاي اساسي مردم هم تامين مي‌شد.

نبوي درباره‌ي ميزان تاثير اختلافات و جناح‌ بندي ها در سال هاي آخر جنگ در روند آن گفت: در آن سال‌ها مجمع روحانيون مبارز از جامعه‌ي روحانيت مبارز جدا شد، البته جناح راست مدعي است كه اين اتفاق در روحيه رزمندگان تاثير داشت، در حالي كه اين طور نبود.

منع توزيع يكي از روزنامه هاي آن زمان از سوي امام هم مورد سوال ما بود كه در اين باره گفت: اين روزنامه طرفدار انقلاب و نظام بود، اما درمورد وضعيت اقتصادي كشور مطالب نااميدكننده مي‌نوشت، احتمالا امام(ره) از آن جهت كه ارايه تصوير نامطلوب از وضع اقتصادي كشور ممكن بود سبب تضعيف روحيه‌ي رزمندگان شود، جلوي طرح اين گونه مطالب را گرفته بودند و نه به خاطر اين كه اين روزنامه اختلاف جناح‌ها را مطرح مي كرده است. آن زمان تقريبا همه فرماندهان سپاه و بسيج از نظر فكري وابسته به طيف‌هاي سياسي موجود بودند، لذا طرح اختلاف جناحي مشكلي ايجاد نمي‌كرد، آن چه مي‌توانست روي جبهه تاثيرمنفي بگذارد، ترسيم چهره‌اي مبني بر خرابي وضع كشور بود.

عضو شوراي مركزي سازمان مجاهدين انقلاب اسلامي درباره‌ي نگاه امام به مشاركت سياسي و تاثير جنگ در برگزاري انتخابات‌ها در آن سال ها گفت:نگاهي به انتخابات‌هاي مختلف در زمان امام(ره) نشان مي‌دهد كه هرگز اين طور نبوده است. در اوج موشك‌باران تهران يك روز هم انتخابات به تاخير نيفتاد. در آن دوران انتخابات غيرآزاد نداشتيم و هنوز اين تكنولوژي‌هاي جديد كشف نشده بود و شوراي نگهبان برخي از رفتارها را شروع نكرده بود.

وي افزود: درتمام سال‌هاي جنگ يك بار نشنيديم كه بگويند به خاطر جنگ انتخابات برگزار نشود، حتي امام (ره) در بحراني‌ترين شرايط جنگ باعث و باني شكل‌گيري مجمع روحانيون مبارز شد؛ يعني از نظر امام(ره) مشاركت سياسي مردم و وجود تكثر از اهميت بالايي برخوردار بود. امام(ره) در عين توجه به جنگ، تكثر و وجود جناح‌هاي مختلف را نه تنها مخل جنگ نمي‌دانستند، بلكه آن را ضروري ‌دانسته و تقويت مي‌كرد. به همين دليل بيشترين سهم را در ايجاد جناح‌بندي‌ها در سال پاياني جنگ داشت.