خاتمي: تلاش دولت من کاهش اتکاء به نفت بود ولي متاسفم که اين جريان، امروز روند معکوس پيدا کرده است
حجتالاسلام والمسلمين سيد محمد خاتمي، رييسجمهور سابق كشورمان، در شب ميلاد حضرت اميرالمومنين علي(ع) و روز خبرنگار(دوشنبه شب گذشته) در محل خبرگزاري دانشجويان ايران (ايسنا)، حاضر شد و در فضايي صميمانه به گفتوگويي چند ساعته با مديران و خبرنگاران ايسنا پرداخت. در پايان اين برنامه نماز مغرب و عشا به امامت وي برگزار شد.
براي اصلاحات تعريف درستي نكرديم
به گزارش خبرنگار خبرگزاري دانشجويان ايران (ايسنا)،حجتالاسلام والمسلمين سيد محمد خاتمي در اين مراسم پس از تبريك ايام ولادت حضرت موليالموحدين عليبن ابيطالب(ع)، آغاز بيست و هفتمين سال فعاليت نهاد انقلابي جهاد دانشگاهي و نيز روز خبرنگار، در پاسخ به سوالاتي در ارزيابي نسبت به وضعيت جريان اصلاحات كه وي به عنوان پرچمدار آن مطرح ميشود به طرح اين سوال كه ما اصلاحات را چه چيزي ميدانيم؟ پرداخت و گفت: «يكي از مشكلات امروز و ديروز ما اين بود كه براي اصلاحات تعريف درستي نكرديم و هركسي از ظن خود يار اصلاحات شد. من در دو- سه سخنراني كه بعد از فراغت از رياست جمهوري داشتم همچنين يكي دو سال آخر فعاليتم در رياست جمهوري سعي كردم از تبار اصلاحات صحبت كنم. البته به آن صورت كه مورد نظر من است، نميگويم آنچه ميگويم درست است.»
وي ادامه داد:« اصلاحاتي كه مورد نظر من بود راهي است كه معتقدم اگر درست ادامه پيدا ميكرد نتايج بهتري داشت و اين درست شبيه آن چيزي است كه در مشروطيت اتفاق افتاد. نهضت مشروطه خواستار يك تحول بنيادي در جامعه بود زيرا درك كرده بود جامعه درحال تحول است و ميخواست آن را بشناسد جهت داده و هدايت كرده و به نهادي پويا تبديل كند، اما مورد جفا قرار گرفت و نخبگان و سياستمداران ما نخواستند نسبت به آن اهتمام كنند.»
اصلاحات را بايد تبارشناسي كنيم
رييس مركز بين المللي گفتوگوي تمدنها جريانهاي منتهي به مشروطيت و خواستهاي مطرح شده در قالب اين نهضت را ازجنس اصلاحاتي كه مورد توجهش بود معرفي كرد و گفت:« هنوز نيز معتقدم اين اصلاحات را بايد تبارشناسي كنيم.»
وي ادامه داد:« در برخوردي كه ايران با دنيا داشت و آنچه كه در عمق وجود مردم ايران پيدا شد فكر ميكنم يک احساس عمومي در جامعهي ما وجود داشت. يعني جامعه از سه خلاء رنج ميبرد و ميخواست آن را برطرف كند. لذا جهتگيري اصلاحات اساسي در زمينهي رفع اين سه مشكل اساسي بود.»
خاتمي از فقدان آزادي به عنوان يكي از اين سه خلاء نام برد و افزود:« واقعا آزادي در كشور ما وجود نداشت و مردم ما روز به روز آگاهتر ميشدند. البته در كنار فقدان آزادي وجود وابستگي در كشور و عقبماندگي نيز مردم را رنج ميداد و در واقع مقابله با اين سه خلاء روح حركت اصلاحي بود كه از دويست سال قبل در كشور ما جوانه زده بود و در انقلاب مشروطه فراگير شد.»
رييس جمهور سابق كشورمان در ادامه با بيان اينكه براي حل مشكل راهحلهاي گوناگوني عرضه ميشد، اظهارداشت:« يكي سنت را عامل اين بدبختيها ميدانست و ديگري بر عادتهاي ذهني و هنجارهاي رايج به عنوان سنت پا مي فشرد و معتقد بود بايد سخت به آن بچسبيم و با هرچه كه مغاير و مخالف آن است برخورد كنيم اما اصلاحات راه ميانهي اين دو بود و ميگفت درعين حال كه بايد پايبند به سنت باشيم نميتوانيم چشم خود را به تحولات دنياي امروز ببنديم واز راه حلهايي كه مقتضاي تجربهي بشري است چشم بپوشيم.»
اصلاحات و هماهنگي تحول با سنت
وي در ادامه با طرح اين سوال كه در اصلاحات چه كار كنيم كه تحول ما با سنتمان هماهنگ باشد، افزود:« در اصلاحات تلاش شد تا تعريفي از تحولات، واقعيتها و الويتها به عمل آيد و اين شجاعت هم وجود داشت كه ميگفت بايد سنت را نوسازي کرد؛چرا که سنت هم امر بشري است گرچه ريشه و پايه درماوراء داشته باشد.»
بدون تکيه بر سنت تحول اساسي و پايدار ميسر نيست
رييس مركز بين الملي گفتوگوي فرهنگها و تمدنها ادامه داد: «اصلاحات به اين نكته توجه داشت كه بدون تکيه بر سنت، تحول اساسي و پايدار ميسر نيست در عين حال با مطلق کردن و مقدس کردن عادتهاي ذهني و هنجاري به جا مانده از گذشته نميتوانيم شاهد تحول در جامعه باشيم و بدون تکيه سنت هم تحول اساسي نخواهد بود بلكه ويرانگري خواهد بود؛ زيرا هيچ جامعهاي تحول پيدا نكرد مگر آنكه به نحوي بر مبناي سنت كه پايهي هويت اوست ايستاد و به جلو حرکت کرد و وفاداري به سنت در عين اعتقاد به نوسازي سنت و پذيرش تحول در عرصههاي اجتماعي و اقتصادي كشور مبناي اصلاحات است.»
تفكر اصيل اصلاحي امروز هم غريب است
وي اظهار داشت: «فكر ميكنم با وجود همه بحثهايي كه اين روزها انجام ميشود آن تفكر اصيل اصلاحي كه در قبل از مشروطيت وجود داشت و بعد از مشروطيت غريب ماند، امروز هم غريب است؛گرچه بحمدالله بيداري اميدوار کننده اي هم در سطح نخبگان و هم جامعه مشاهده مي کنيم.»
خاتمي تصريح كرد:«هنوز فضاي سنگيني كه در دوران مشروطيت وجود داشت و بر مبناي آن از يك طرف روشنفكران دور از دين و از سمتي ديگر سنتپرستان مخالف تحول فشار ميآوردند تا بزرگترين متفكر تحول اجتماعي تاريخ ما مرحوم نائيني مجبور شود كه بگويد كتابهايش را جمع كرده و در دجله بريزند، وجود دارد.»
جلوگيري از نشر کتاب اقتصاد شهيد مطهري
وي در پاسخ به سوالي درباره جلوگيري از نشر کتاب اقتصاد شهيد مطهري در سالهاي قبل گفت:« در زمان حضور من در وزارت ارشاد ، كتاب مباني اقتصاد اسلامي مطهري جمعآوري شد، اين كتاب مجموعهاي از يادداشتهاي مرحوم شهيد مطهري بود كه البته به معني نظر نهايي ايشان نبود و نظرات تندي را در بر ميگرفت که مي توان درباره آن چون و چرا کرد.»
وي در توضيح مطلب افزود:« متفکران مسلمان ، در بعد مباني عقيدتي ،فلسفي ضد ماركسيست بودند، بعد از شهريور 1320 در قم و بهخصوص توسط علامه بزرگ طباطبايي و بعدها توسط شهيد مطهري و همچنين در كشورهايي نظير عراق در بعد تئوريك ماركسيست به شدت رد شد اما با كمال تاسف به خاطر جوزدگي و احساس يك نوع خود کم بيني در عرصهي اجتماعي و اقتصادي شاهد چپزدگي بوديم و اين مساله در قانون اساسي ما هم تجلي پيدا كرد.»
خاتمي ادامه داد: «البته عدم نشر کتاب که با تمايل حضرت امام(ره) صورت گرفت ونشانه فشار نيروهايي بود که هيچ حرف نويي را بر نمي تابيدند و امام هم نمي خواستند که در آن شرايط سخت جنگ و ترور ، مشکل و تنش تازه اي پيش آيد و صلاح ديدند که فعلا کتاب مسکوت بماند که بحمدا... بعد آن کتاب گرچه نه در حد وسيع ولي در حد قابل قبولي در دسترس قرار گرفت. آنچه رخ داد با موافقت و همراهي ناشر محترم انجام شد و متاسفم که آن استثناء آن روز ممکن است به قاعده در کشور مبدل شود.»
اغلب نخبگان ايراني درطول تاريخ روش ميانه را در پيش نگرفتهاند
رييس جمهور سابق كشورمان در ادامه با اظهار تاسف نسبت به وضعيت بسياري از نخبگان ايراني در طول تاريخ كه هميشه بين صفر و صد يکي را انتخاب كردهاند و هيچگاه روش ميانه را در پيش نگرفتهاند، گفت:« بعد از فروپاشي حكومت كمونيستي شوروي نيز بسياري از كساني كه در بينش اجتماعي خود چپ بودند چنان به دامن ليبراليسم افتادند كه جاي تعجب دارد كه چگونه ظرف دو- سه سال اين همه تحول جايگاه اتفاق افتاده است.»
وي با بيان اينكه اين اشكال به عقيدهي من در برخي از آثار شهيد مطهري هم با وجود بي نظير بودن اين آثار از ابعاد فلسفي و اجتماعي و ديني وجود دارد به جريان انتشار كتاب اصول مباني اقتصاد شهيد مطهري اشاره كرد و افزود:« بعد از انتشار اين كتاب فشارهاي بخشهاي سنتي جامعه روي حضرت امام(ره) سبب شد ايشان از ما بخواهند اين كتاب جمعآوري شود و اين را حضرت امام(ره) ميخواست كه احساس ميكرد در آن موقع جنگ و حساسيتهاي آن به قدري بالاست كه نبايد تنشي در بين علما و بزرگان وجود داشته باشد.»
رييسجمهور سابق كشورمان همچنين با اشاره به درد دلهاي امام(ره) بخصوص در حوالي سال هاي 65و 66 كه بر مبناي آن فرمودند "خون دلي كه پدر پير شما از مقدسمآبان مرتجع خورد بيش از رژيم شاه بود"، گفت:« امام(ره) براي مصلحت نظام كه در مقابل هيچ چيز تقيه نكرد و بزرگترين قدرت خود را در مقابل شاه و آمريکا نشان داد در مقابل جريان ريشهداري كه حسن نيت هم داشتند اما دور از زمان بودند تقيه كردند زيرااحساس ميكردند اين تنشها ، تنشهايي است كه ممکن است به اصل حرکت و اصل انقلاب لطمه بزند.»
وي ادامه داد:« معتقدم اصلاحات مشكلات فراواني داشته و از دو لبهي قيچي كه وجود داشت تحت فشار بود؛ زيرا از يك طرف مورد حمله قرار ميگرفت كه چرا به دين و پايههاي آن وهويتش وفادار است و از سوي ديگر مورد اعتراض قرار ميگرفت كه چرا ميخواهد نوآوري كرده و تحول ايجاد كند.»
اشتباه است اگر کساني تصور کنند که منشا تحولاتند
وي تصريح کرد:« اشتباه است اگر کساني تصور کنند که منشا تحولاتند زيرا تحول يک پديده اجتماعي است که ايجاد مي شود اما، اگر آن را بفهميم و با تحول همگام شويم ميتوانيم آن را هدايت كنيم تا نيايد به صورت سيل همه چيز را ببرد.»
وي يادآور شد: «اصلا اين خيالي باطل است كه تصور كنيم با يك كتاب نوشتن و حرف زدن جامعه تحول پيدا ميكند يا نميكند؛ زيرا جامعه تحولش را پيدا ميكند. امروز فرزندان ما غير از گذشتگان هستند و بخشي از مشكلاتي كه در جامعه ما وجود دارد به خاطر همان تضاد و تناقضاتي استت كه بين گذشته و آينده و گذشته و حال وجود دارد.»
اصلاحات انديشهاي براي پذيرش تحول است
خاتمي با بيان اينكه جامعهي ما وجود دارد و اين تحولات ايجاد شده ،تصريح كرد: «اصلاحات انديشهاي براي پذيرش تحول است در عين آنكه از ريشهها و سنت و اصول خود دور نيافتيم اما براي حفظ آن اصول و سنتها بايد در آنها نوسازي و نوآوري انجام دهيم.»
وي يادآور شد: «زماني كه آيتالله نائيني و آيتالله شيخ محمدكاظم خراساني دوران امام زمان و معصوم را جدا ميكنند و ميگويند ما در غيبت معصوم هستيم و حكومت ايدهآلي كه مورد نظر خداست بدون محوريت معصوم تحقق پيدا نميكند ميخواستند تصويري از جامعه مدني سازگار با دين را ارائه کنند که اگر آن راه و انديشه ادامه مي يافت منشا تحولات بزرگي در جامعه مي شد که در فکر و فقه ما نيز اثر مي گذاشت و تفکيک حکومت عادلانه از غير عادلانه و جامعه اي رشد يافته و مردمي صاحب حق در تعيين سرنوشت هم مي توانستيم به مستلزمات جامعه مدني برسيم و هم از دين و دين داري پاسداري کنيم..»
رييس مركز بين المللي گفتوگوي فرهنگها و تمدنها با اشاره به مفاهيمي نظير ملت، مهار شدن حكومت و برخاسته از ارادهي ملت بودن حكومت كه در انقلاب مشروطه بيان شد، اظهار داشت:« اين موارد موضوعات عجيب و غريبي را در بر ميگرفت كه با گفتن آن فقه اجتماعي و سيستم بينشي جامعه عوض ميشد گرچه امروز اين موارد تا حد زيادي به بركت انقلاب اسلامي حل شده اما بايد توجه كنيم كه هزينههاي زيادي نيز براي آنها پرداخت شده است و هنوز هم مشکلات بزرگي داريم »
وي در ادامه مخالفتهاي بزرگان درمورد لايحه انجمنهاي ايالتي و ولايتي در مورد قسم خوردن با كتاب آسماني و اينكه زنان فقط حق راي دادن را دارند يادآور شد و گفت: «امروز در جامعهي ما به واسطهي تلاشهاي انجام شده ديگر كفر نيست بگوييم زن ميتواند رييسجمهور شود و در مديريت هاي عالي جامعه حضور داشته باشد گرچه نظر رايج اين نيست اما زنان در عرصههاي مختلف حضور دارند و اين مرهون تلاشهاي امام(ره) و نشانه تحول جامعه است.»
وي با بيان اينكه اصلاحات واقعي كه همان اصلاح در اجتماع ،حكومت و روابط اجتماعي را در بر ميگرفت در آثار بزرگان و رهبران مشروطه مشاهده ميشود، گفت:« متاسفانه اين رهبران هم از دست مقدسمآبان و مرتجعان و هم روشنفكران مخالف دين كوبيده شدند و در نتيجه رضا خان آمد و استبداد را حاكم كرد.»
مبدأ هويت ما انقلاب اسلامي است
خاتمي در ادامه با تاكيد بر اينكه ما بايد ريشهي اصلاحات را پيدا كنيم، اضافه كرد: «من معتقد بودم كه ما يك مبدأ هويت داريم كه انقلاب اسلامي است و اين انقلاب اسلامي حاصلي دارد به نام جمهوري اسلامي كه خيلي گران به دست ما رسيده و مردميترين حركت است كه بعد از گذشت يك سال از پيروزي انقلاب تمام نهادهاي رسمي بر اساس قانون اساسي و راي مردم تشكيل شد.»
وي با يادآوري اينكه در نظام جمهوري اسلامي، حضرت امام (ره) با اينکه مورد قبول مردم بود عنوان رهبري و اختيارات خود را به قانون اساسي سپرد تا مردم رسما هم راي بدهند و با راي بيش از 98 درصدي مردم رهبريشان تصويب شد، افزود:« ما نميتوانيم و نبايد اين نظام را به هم بزنيم آن هم به هوي و هوس كه انساني در سر ميپرواند من بارها گفته ام زمزمه گذر و عبور ازقانون اساسي بسيار خطرناک است. درست است که ايرادات و مشكلات وجود دارد اما با بوالهوسي و توهمات نمي شود از يک حرکت عظيم مردمي گذر کرد و جامعه را به ناکجا آباد هدايت نمود.»
اصلاحات ميگفت نظام، مبناي كار ما و انقلاب اسلامي مبناي هويت ماست
خاتمي همچنين يادآور شد:« برخي فكر ميكنند اگر جمهوري اسلامي برود يك نظام دموكراتيك خيلي شسته و رفته به آنها ميدهند، آنها همه چيز را از شما خواهند گرفت اما اصلاحات ميگفت نظام مبناي كار ما و انقلاب اسلامي مبناي هويت ماست. معتقديم درون اين نظام طبعا اشكالاتي وجود دارد كه بايد اصلاح شود.»
شعارهاي اصلاحات تبديل به گفتمان نشدند
وي با بيان اينكه يكي از مشكلات ما در مورد اصلاحات اين بود كه شعارها تبديل به گفتمان نشدند، افزود:« معتقدم عمق وجود جامعه ما اين اصلاحات را ميخواست اما تبديل به گفتمان شدن اين است كه تمام نظريات ديگر را تحتالشعاع قراردهد و مبناي همهي نظامات جامعه قرار گيرد اما اين كار انجام نشد، گرچه دست آوردهايي نيز داشت.»
وي تصريح كرد:« در همهي دنيا براي حكومت كردن ابتدا برنامهها و شعارهايشان را ارايه ميدهند و اگر راي آوردند همه تشكيلات در خدمت عملي كردن اين شعارها قرار ميگيرد اما در ايران يكي از مشكلات اين است كه رييسجمهور با شعارهايي روي كار ميآيد اما هزار اشكال بوروكراتيك، سياستگذاري، اداري و صفبنديهاي اجتماعي در مقابل پياده شدن نظراتش قرار ميگيرد.»
براي اصلاح انتخابات نبايد به روشهاي خلاف روح قانون اساسي و ناقض حقوق مردم متوسل شد
وي با طرح اين سوال كه چرا بايد در كشور ما لايحهاي بدهند و در مورد انتخابات رياست جمهوري بخواهند ابرو را درست كنند اما چشم را هم كور كنند؟، افزود:« چرا بايد افرادي كه به صورت خاصي در جايي قرار گرفتهاند اگر تاييد كردند فرد ميتواند كانديداي رياست جمهوري شود و اگر تاييد نكردند و نتوانست آنان را قانع كند كه او را تاييد كنند او حق ندارد كه در انتخابات شركت كند؟»
رييس جمهور سابق کشورمان گفت كه« ما حق نداريم حق مسلم قانوني را از افراد جامعه سلب کنيم.» و افزود:« در مسالهي انتخابات از الگوهاي دنيا استفاده كنيد و از تشكيل احزاب سالم و در چارچوب حمايت کنيد و اگر احزابي را كه حد نصاب طرفداران را دارند نامزدهايي را معرفي کردند بيايند و رقابت کنند.»
وي با بيان اينكه قبول ندارم كه براي انتخابات رياست جمهوري سه - چهار هزار نفر ثبت نام كنند،گفت :«واقعا گزينش کساني که شرايط را دارند از ميان اين سه - چهار هزار نفر کار دشواري است، ولي راه حل آن نيست که به شيوه اي متمسک شويم که هم خلاف روح قانون اساسي است و هم ناقض حقوق مسلم افراد و جامعه است.»
بسياري از امكانات در اختيار كساني كه با راي مردم مسووليت پيدا ميكردند، نبود
وي درادامه با تاييد بر اينكه در اصلاحات ابهام وجود داشت، تصريح كرد:« بر اين اساس هر فردي بر اساس سليقهي خود به ارايهي تعريف از اصلاحات پرداخت. عدهاي از متدينين عنوان كردند اصلاحات آمده تا دين مردم را از بين ببرد. همچنان كه کساني معتقد بودند اصلاحات آمده تا آشوب اجتماعي را ايجاد كند و همين موارد بهانه به دستشان ميداد تا با اصلاحات برخورد كنند.»
وي با تاكيد بر اينكه معتقدم اصلاحات در 150 سال گذشته ريشه داشت، افزود:« اين اصلاحات معتقد بود جامعه خواهان تحول متناسب با زمان است. علاوه بر اين تحول بايد با بنيان هويت جامعه كه دين است همخوان باشد كه در اين مسير نيز بايد شهامت اين را داشته باشيم كه عادتهايي كه به نام دين رنگ تقدس گرفته اند البته با معيار و ضابطه و منطق تغيير کند.»
خاتمي در ادامه با بيان اينكه تحولات در جامعهي ما بايد از پايين به بالا شكل بگيرد، اظهار داشت: «اين تحولات را بايد كساني انجام دهند كه امكانات در اختيارشان باشد اما بسياري از اين امكانات در اختيار کسانيکه با راي مردم مسووليت پيدا مي کردند نبود.»
بايد براي سيل خروشان جوانان پشت دانشگاه ظرفيت سازي كنيم
وي دربخش ديگري از اظهاراتش در پاسخ به سووالي كه از ارزيابي وي از وضعيت دانشگاهها سووال ميكرد با بيان اينكه ظرفيت دانشگاههاي ما هنوز هم با استانداردهاي جهاني فاصله دارد، افزود:« سالي كه انقلاب شد ما 150 هزار دانشجو داشتيم و سالي كه من بر سر كار آمدم 750 هزار دانشجو در كشور وجود داشت و سالي كه مسووليت را ترك كردم تعداد دانشجويان كشور 2 ميليون و 200 هزار نفر بود اما آيا اين تعداد دانشجو براي جامعهاي كه 70 درصد آن سن كمتر از 35 سال دارند كافي است؟»
وي ادامه داد: «البته قبول دارم در دانشگاهها ما آموزش براي زندگي نميدهيم. به همين دليل فارغالتحصيلان ما وقتي وارد جامعه ميشوند توقعشان زياد است اما كارآيي زيادي براي جامعه ندارند. لذا ما بايد بين دانشگاه،جامعه، محيط صنعت و كار ارتباط برقرار كنيم.يعني کميت و کيفيت را با هم در نظر بگيريم.»
خاتمي با اشاره به تاكيدي كه در دورهي وي درخصوص انجام كار پژوهشي توسط بخشهاي مختلف انجام گرفت، گفت:« ما تاكيد داشتيم كه اين مسووليت به بخشهاي مختلف واگذار شود علاوه بر اين نيز ترتيبي اتخاذ كرديم تا دانشجويان كشور در بخشهاي مختلف صنعتي و كشاورزي و مديريتي مشغول كار شوند. ما ميخواستيم اين ارتباط را ايجاد كنيم تا دانشجويان ما بعد از ورود به عرصهي اجتماعي فعال باشند. البته جامعهي ما نيز بايد بپذيرد كه علم مبناي كارش باشد.»
وي در ادامه با بيان اينكه چه اشكالي دارد همزمان با افزايش ظرفيت دانشگاهها بودجهي مراكز تحقيقاتيمان را نيز افزايش دهيم، افزود:« تعداد استاديار دانشيار و استاد دورهي هشت ساله را با دورههاي قبل مقايسه كنيم ميبينيم كه اين ترکيب هيات علمي کاملا بنفع تخصص هاي بالاتر تغيير کرده است پس افزايش کمي با ارتقا کيفي منافات ندارد. لذا معتقدم بايد براي اين سيل خروشان جواناني كه پشت در دانشگاهها حضور دارند ظرفيتسازي كنيم و در عين حال براي اين افراد ايجاد زمينه كنيم تا كارآمد و كارآزموده باشند و بعد از فارغالتحصيلي تنها متوقع نباشند بلكه كارآمد و كارآزموده هم باشند.»
تلاش دولت من کاهش اتکاء به نفت بود ولي متاسفم که اين جريان امروز روند معکوس پيدا کرده است
وي در ادامه به ويژگيهاي كشورهاي جهان سوم اشاره كرد و گفت: «در اين كشورها به خاطر فعال نبودن بخش خصوصي و فراهم نبودن امكانات براي فعاليتهاي مستقل يك نوع وابستگي به حكومت در همهي اجزاي آن وجود دارد كه حتي عرصهي اقتصادي را نيز در بر ميگيرد و تا زماني كه منبع لايزال و آساني چون نفت در اختيار حكومتها باشد اين حكومت احساس نيازي به مردم نخواهد كرد و زمينهسازي براي رشد بخشهاي مستقل و آزاد در زمينههاي اقتصادي وفرهنگي و اطلاعرساني نخواهد داشت و بههمين دليل از جمله کارهاي قابل توجه دولت من تلاش براي کاهش اتکاء به نفت در بودجه دولتي بود که تاسيس حساب ذخيره ارزي بهمين منظور بود ولي فکر مي کنم و متاسفم که اين جريان امروز روند معکوس پيدا کرده است.»
بخشهاي خبري هم زبان و هم چشم و گوش ملت هستند
وي افزود:«از جمله مشکلات ديگر اينکه در زمينهي اطلاعرساني، سرمايهگذاري براي بخش هاي آزاد و مستقل دشوار است؛ زيرا احساس ميكنند اگر خبر آزاد باشد و در مسير خاصي قرار نگيرد موجب تضعيف حكومت خواهد شد و اين درست نيست زيرا بخشهاي خبري هم زبان و هم چشم و گوش ملت است و رسانههايي كه معتقد به نظام هستند فعاليتشان موجب تقويت نظام ميشود.»
وي با بيان اينكه همهي ما افرادي هستيم كه بايد همواره بر ما نظارت انجام شود، گفت: «جامعهي ما به لحاظ تاريخي جامعهاي ديكتاتورزده است. اگر هم اينطور نباشد باز هم امكان سقوط ما به وادي ديكتاتوري وجود دارد.»
وي تاكيد كرد: «فكر نكنيم با اعمال زور و با ساكت كردن بخشهايي كه نميپسنديم و از بين بردن فضا براي جلوگيري از صداهاي متفاوت اساس كار را محكمتر كردهايم.»
وي از انتخابات به عنوان يكي از مباني حضور در عرصه نام برد و گفت: «اگر اين مسير بسته شود و نگذارند جز يك سليقه بيايد و اين احساس ايجاد شود كه فضايي براي آمدن افرادي كه سليقههاي مختلف دارند وجود ندارد افراد اصيل انقلابي با وجود اينكه فضايي براي حضور ندارند پشت به نظام نخواهند كرد. اما راه براي كساني باز ميشود كه نسبت به اصل نظام ترديد ايجاد ميكنند.»
احساس نكنيم اگر افراد دلسوز و خبرگزاريها و رسانه هاي نتوانستند حرف بزنند حكومت تقويت ميشود
وي يادآور شد:« احساس نكنيم اگر افراد دلسوز حرف نزدند و خبرگزاريها و رسانه هاي ما نتوانستند حرف بزنند نظام و حكومت تقويت ميشود. بايد توجه داشته باشيم در اين شرايط زمينه براي رشد نيروهايي فراهم ميشود كه نقد نميكنند بلكه هميشه به فكر براندازي هستند.»
وي با يادآوري ويژگيهاي اكثر كشورهاي جهان سوم كه در آن حاكمان تمايل دارند همه امكانات دراختيار قدرت آنها قرار گيرد،افزود:« دراين كشورها متاسفانه تشكيلات مستقلي كه ميخواهند هم آزاد باشند و هم به تعهداتشان عمل كنند امكانات كمي در اختيار دارند كه ايسنا هم ازجمله آنهاست اما بايد به سويي برويم كه اتكاي خود را به دولت و حكومت به گونهاي شود كه اگر كمكي انجام شد تشكر كنيم و اگر چنين كمكي دريافت نشد بتوانيم سر پاي خودمان بايستيم.»
سياستهاي آمريكا سبب گسترش تروريسم است
رييسجمهور سابق كشورمان در بخش ديگري از اظهاراتش در ارزيابي نسبت به اوضاع خاورميانه يادآور شد:« آمريكا به طور كلي خود را پدربزرگ جهان ميداند و اروپا نيز با وجود آنكه برخي از كشورهاي آن از سلطهي آمريكا ناراضي هستند در مقابل اين كشور احساس حقارت ميكنند؛ زيرا در مقياسهاي مادي، امكانات آمريكا قابل قياس با ديگر كشورها نيست.»
وي ادامه داد:« در جنگ جهاني دوم نيز آمريكا احساس ميكند وجود او اروپا را از فاشيسم و نازيسم نجات داد و اروپا را وامدارخود مي داند خاورميانه نيز در اين ميان نقطهاي است كه آمريكا نميتواند از آن بگذرد.»
وي با استناد به سخنراني 27 مي بوش در يك دانشگاه نظامي اظهار داشت: «اين سخنراني مشخص ميكند كه تكليف آنها با پروندهي هستهيي ما، خاورميانه، حزبالله، حماس و همه حكومتهاي مستقل چگونه است.»
وي افزود: «بوش در اين سخنراني ميگويد جنگ سرد جديد آغاز شده است. در دوران ترومن جنگ سرد براي حمايت از اروپا و جهان آزاد در مقابل توتاليتاريانيسم، ماركسيسم و كمونيسم بود. امروز كمونيسمي در دنيا نيست اما آنها مدعي دوراني در جنگ با ابعاد وسيعتري هستند و مدعي اند با نظام هاي ايدئولوژيک و اقتدارگراي حامي تروريسم جنگ دارند درحاليکه خود ايدئولوژيک ترين حکومت ها را دارند و نيز منشا تنش و نا امني در سراسر جهان هستند.»
خاتمي ادامه داد:« درست است كه آمريكا عليه تروريسم اعلام جنگ كرد اما اين تروريسم حاصل كار خودشان است يا سياست هايشان سبب تشديد و گسترش تروريسم است. او نقطه محوري جنگ خود را خاورميانه معرفي مي کند.»
خاتمي خاطرنشان كرد:«آمريكا ميگويد در اين کشورها دموکراسي حاکم شود، اما خودشان هم ميدانند كه دروغ ميگويند.آنان معتقد به مبارزه با تروريسم نيستند بلكه نگران آنند كه كشورهاي ديگر تئوري آمريكا را كه آن را مبارزه با تروريسم معرفي ميكند قبول ندارند.»
دنياي اسلام بايد تجربهي دموكراسي با قرائت امام(ره) را مورد توجه قرار دهد
وي يادآور شد: «بوش در اين سخنراني بارها اعلام كردهاست که ايران بزرگ ترين دشمن ماست. بنابراين در خاورميانه به اصطلاح بزرگ ، آمريكا حتما ميخواهد ايران مستقل ، در آن نباشد.»
وي تاكيد كرد: «به عقيدهي من ايران در ميان كشورهاي خاورميانه در تجربه دموکراسي از ديگران جدي تر است و اتفاقا اين تجربهي دموكراسي متكي بر ايمان مردم است. لذا اگر دنياي اسلام بخواهد تجربهي دموكراسي انجام شود بايد تجربهي دموكراسي را با قرائت امام (ره) مورد توجه قرار دهد.»
وي با تاكيد بر اينكه خاورميانه بايد تحول داشته باشد، افزود:« ما نيز به خاورميانه بزرگ اعتقاد داريم اما خاورميانهاي كه براساس هويت خود از حكومتهاي خودكامه رها شود مردم حاكم بر سرنوشت خود شوند و زمينهي رشد علمي اقتصادي و فني در اين كشورها فراهم شود و از امكانات خود استفاده كنند و اين خاورميانه با خاورميانه بوش فاصلهي 180 درجهاي دارد.»
افتخار فن آوري هستهيي مال دولت من است
وي در ادامه با بيان اينكه اين نگاهي كه آمريكا نسبت به خاورميانه دارد باعث ميشود آنها با ايران مخالف باشند به جريان ديدارش با يکي از مقامات سابق آلمان در آستانه تغيير صدراعظمي،اشاره کرد و گفت:« به او گفتم درقضيه پرونده هسته اي ايران يك اصل اين است كه ما فن آوري هستهيي را ميخواهيم و روي پاي خودمان هم هستيم و افتخارش هم مال دولت من است اين يك خواست ملي است مورد تاييد رهبري است و ملت ما نيز آن را ميخواهد و ما نيز از آن نميگذريم شما نيز سياستهاي خود را بر مبناي اين اصل تنظيم كنيد.»
سياست استراتژيك ما حسن رابطه با اروپاست
خاتمي افزود:« من به او گفتم سياست ديگر استراتژيك ما حسن رابطه با اروپاست؛ زيرا با آمريكا اختلاف داريم. اختلافي كه فعلا هم حل نميشود. البته اين سياستي است كه آن را به عنوان رييسجمهور نميگويم همينطور به عنوان فردي كه رييسجمهور بوده بلكه آن را به عنوان سياستهاي كلي نظام مطرح ميكنم و اين سياستي است كه با رفتن يک رييسجمهور و آمدن رييسجمهور جديد تغيير نميكند.»
وي در ادامه گفت:« از او سوال كردم اما شما چه نقشي در تحولات داريد؟ عراق و افغانستان را آمريكا تصرف كرد. شما هيچ پايگاهي در اين دو كشور و نيز ديگر کشورها نداريد، حتي در جريان خاورميانه و رابطه اسراييل و اعراب و سرنوشت فلسطيني ها آمريکا اجازه مداخله به شما نمي دهد، اما ايران بدون آنكه سرمايهگذاري نظامي، سياسي و اقتصادي كرده باشد با تكيه بر نفوذ و مکانت معنوي و سابقه اش جايگاه بسيار والايي در منطقه دارد در عراق وقتي انتخابات برگزار ميشود كساني كه جزو دوستان ما هستند راي ميآورند همچنين در افغانستان و پايگاه معنوي ما در لبنان هم روشن است.»
وي افزود:«و به او گفتم كه گمان نكنيد حزبالله ابزار دست ايران است يا براي نفوذ بر آن برنا مه ريزي خاصي داريم . بلکه ايران داراي چنان موقعيتي است که خود به خود موثرترين کشور منطقه است و شما اگر بخواهيد در منطقه حضور داشته باشيد از راه ايران مستقل و مقتدر است که ما هم استقبال مي کنيم، ولي با حفظ عزت و حقوق خود . بياييد و سياست واقع بينانه داشته باشيد از جمله در مساله هسته اي حق مسلم ايران را محترم بدانيد و بر اساس مذاکره منطقي و بدون فشار ديگران به پيش برويم و حال هم تاکيد مي کنم که عين پافشاري بر حقوق و عزت ملت خود بايد بکوشيم بدون استقبال از بحران به سوي حل عادلانه مساله حرکت کنيم.»
بهترين راهي كه در مساله هستهيي طي شد راهي بود كه ما طي کرديم
خاتمي تصريح کرد: «مسالهي اتمي فراز و نشيبهاي بزرگي داشت و من هنوز نيز معتقدم بهترين راهي كه طي شد راهي بود كه ما طي کرديم گرچه مسوولان ذيربط امروز نيز با حسن نيت و تدبير تلاش مي کنند و اميدوارم موفق باشند.»
بايد مقاومت حزب ا... و حمايت ملت لبنان از مقاومت را ستود
وي افزود: «در مورد حوادث لبنان اشتباه است اگر خيال کنيم که اسراييل به خاطر دو گروگانش به اين عمليات دست زد. براي اين کار برنامه اي داشت که روي آن کار کرده بود و همانطور که جناب آقاي حسن نصرا... گفت طي ماه هاي آينده آنها قصد انجام چنين عملياتي داشتند و هدفشان از پا انداختن حزبالله در مرحلهي اول و بعد جلوگيري از نفوذ هركسي كه نميپسندد، در لبنان بود تا از آنجا به اسراييل امنيت بدهند و به طرحهاي خطرناک بعدي خود جامه عمل بپوشاند.»
وي با اشاره به وضعيت اسراييل در مواجهه با حزبالله در لبنان گفت: «تا كنون آمريكا واسراييل در لبنان به هدف هايي كه ميخواستند نرسيدند و واقعا بايد مقاومت حزب ا... و حمايت ملت لبنان از مقاومت را ستود. درخصوص ديپلماسي و پروندهي هستهيي ايران نيز آنان نقطه ضعفهايي دارند كه ديپلماتهاي ما كه انصافا زحمت ميكشند ، اميدوارم بتوانند با استفاده از آن در مسيري که مصلحت ملت ما است حرکت کنند.»
در دنياي مدرن پرداختن افراطي به جسم و جهان ماده انسان را از اقليم روح غافل كرده است
وي همچنين دربخش ديگري از اظهاراتش درمورد پديدهي عرفان نيز با يادآوري اينكه امروز عرفان از دو جهت مورد توجه قرار گرفته و در دنياي مدرن پرداختن افراطي به جسم و جهان ماده انسان را از اقليم روح غافل كرده و امروز بخود آمدن غربي را مي بينيم که براي پر کردن اين خلا حتي به امور خرافي هم رو مي آورد»
وي با بيان اينكه عرفان پرداختن به دنياي روح است، يادآور شد:« امروز دنياي مادي متوجه شده اين اقليم را ندارد. اما در دنياي مذهبي و جوامع ديني نيز متاسفانه ظاهرپرستي آنان را از محتواي ديني و اقليم روح دور کرده است.»
وي افزود: «پرداختن افراطي به جسم و پيكر و مقدس شدن صورت و ظاهر سبب تضعيف روح مي شود ، عرفان هم براي رهايي از قشريگرايي و صورت پرستي و هم براي دنياي ماده زده امروز مهم و لازم است. لذا يكي از حوزههايي كه ما در بحث گفت و گوي تمدنها ميتوانيم در زمينهاش صحبت كنيم عرفان و بخصوص بصورتي است که در حکمت معنوي مسلمانان مورد توجه بوده است.»
وي با انتقاد از افراطي كه در اثر حكومت مستبدان ومتشرعان ظاهرپرست بر عرفان تحميل شد، گفت:« متاسفانه در جهان اسلام هم نوعي عرفان افراطي پيدا شد که مدعيان آن پرداختن به روح را پشت پا زدن به دنيا و ترك کامل آن مي دانستند.»
وي با طرح اين سوال كه چهكار كنيم كه در عين حضور متن جامعه و تحولات،جايگاه روح را حفظ و سهم آنرا ادا كنيم، افزود:« سرنوشت جامعهي اسلامي در گرو ايجاد يك تعادل ميان علم، دانش، فكر و عقل و نكوداشت جايگاه جان و معني است.آنگونه که در سابقه عرفاني ديني و معنوي ما وجود دارد.»
وي افزود:« به عقيدهي من اگر بتوانيم اين مسير را طي كنيم جلوي خشونتكنندگان و ناامنكنندگان دنيا گرفته ميشود و هم غرب سودميكند و هم شرق.»
سيد محمد خاتمي پيش از طرح پرسشهاي خبرنگاران و پاسخگويي به آنها، طي سخناني با تبريك ايام ولادت حضرت اميرالمومنين علي (ع) و روز خبرنگار گفت:« همهي ما انتظار عيدي داريم و طبيعي است كه عيدي كه به ما داده ميشود معنويست. من امسال در شب تولد حضرت اميرالمومنين عيدي بزرگي دريافت كردم و آن ديدن چهرههاي منور شما جوانان عزيزي كه در يكي از حساسترين عرصههاي حيات اجتماعي كشور فعاليت ميكنيد، است.»
وي ايسنا را مجموعهاي مبارك خواند و افزود:« خدا را شكر ميكنم كه اين توفيق را پيدا كردم تا در شب تولد حضرت اميرالمومنين علي (ع) ميهمان شما عزيزان باشم. من براي همهي اهل مطبوعات و بخصوص براي شما كه خيلي دوستتان دارم دلم تنگ ميشود.»
وي افزود:« اگر از من سوال كنند از اموري كه در دوران مسئوليتت بود چندتا را نام ببر چه آنهايي كه خود من و دولت من منشاء آن بوده و چه آنهايي كه در دوران دولت من رخ داده يقينا يكي از مواردي كه به آن افتخار ميكنم و براي من خاطرهانگيز است، پيدايش پديدهي جديدي به نام خبرگزاري دانشجويان ايران است.»
وي افزود:« من در اين زمينه نقشي نداشتم، تدبير و ابتكار جمعي از عزيزان با همت و متعهد و روشن براي پيدا كردن فرداي تازهاي جهت خدمت در جامعهاي كه به خدمت نياز دارد، خبرگزاري را ايجاد كرد.»
وي همچنين ايسنا را از بركات وجود جهاد دانشگاهي كه بيست و ششمين سالگرد تاسيسش را پشتسر ميگذارد دانست و گفت:« خدا را شكر ميكنيم كه جامعهي دانشجوي ما در اين عرصه يعني ابتدا بصورت جهاد دانشگاهي و بعد بخشها و شاخههايي كه از اين درخت برآمد، شايستگي نسل جوان را نشان داد و اين همه نشان از بجا بودن و موفق بودن پديدهاي دارد كه در انقلاب و متن جامعهي دانشگاهي ما جوانه زد و رشد پيدا كرد و با وجود سختيها و طوفانهاي مختلف مادي و معنوي خود را توانست حفظ كند و در عرصههاي گوناگون علمي، اجتماعي، فكري، پژوهشي و آموزشي و روابط اجتماعي و توجيه زندگي جوان كه هم ميخواهد متعهد باشد و هم آزاد باشد در جامعه نقشي كه اين مجموعه داشته و بخشهاي مختلف آن داشته نقش افتخارآميزي است.
براين اساس نام و ياد همه كساني كه در اين زمينه زحمت كشيدهاند را گرامي ميدارم و در همين جا از همهي شهيدان اين عرصه چه جهاد دانشگاهي و چه بعد از آن بخصوص شهداي عزيز ايسنا درود ميفرستيم.
و نيز همهي شما كه شهداي زنده هستيد جان بر كف براي خدمتگذاري به انقلاب، اسلام، كشور و مردم تلاش ميكنيد و با كمترين توقع بيشترين كارآمدي را داشتيد.»
وي افزود:« امروز ايسنا يك موسسهي ضعيف و كوچكي كه بايد زير بالش را گرفت و آنرا نگاه داشت نيست. يك پديدهاي كاملا نيرومند است.»
خاتمي خطاب به پرسنل ايسنا گفت:« اگر شما كار خودتان را با كار سازمانهاي مشابه در دنيا و حتي سازمان مشابه در خود ايران مقايسه كنيد، ميبينيد كه امكانات شما تقريبا در حد صفر است. اما به خاطر همان ابتكار و همت، ايسنا نه تنها از سازمانهاي خبري معتبر كشور، بلكه در سراسر دنياست و سرعت عمل و ابتكار باعث شده كه ايسنا يكي از منابع خبري مهم باشد.»
وي اظهارداشت:« من روز به روز شاهد رشد و نمو معنوي و مادي اين تشكيلات بودم، البته مادي منظورم افزايش امكانات نبوده بلكه توليدات اين خبرگزاري بيشتر شده هر چند كه از نظر معنوي نيز قويتر شده است.»
وي تاكيد كرد:« امروز ايسنا مجموعهاي كاردان، حرفهاي، مبتكر و آزاد و درعين حال متعهد است و اين غنيمتي بزرگ است و به همهي شما تبريك گفته و آرزوي موفقيت برايتان ميكنم، همچنان كه در عرصههاي حساس و هم در لحظههاي عادي ايسنا توانسته كارهاي بزرگي انجام داده و اميدوارم با توفيقات بيشتر بتوانيد كارهايتان را انجام دهيد.»
